Cornelis Lely was een dikkige man met een puntbaard. Hij gaf zijn kinderen en kleinkinderen degelijke cadeaus. Lely kon een zware stoel aan \u00e9\u00e9n poot optillen en noten kraken in zijn hand. Soms maakte hij aan tafel een bouwwerk van borden en glazen, zonder dat er iets brak.
Nooit zei Cornelis Lely iets onverstandigs. Hij hield van wandelen, zwemmen en schaatsen. Als een potje lijm ergens vijf cent goedkoper was, kocht hij het daar. Cornelis Lely had bakkebaarden en een frisse gelaatskleur. Iedere ochtend dompelde hij zich in een koud bad. Als hij het huis verliet, zette hij een hoge hoed op.
Op 23 september 1854 werd hij geboren in een pand aan de Leidsegracht te Amsterdam. Zijn vader handelde in granen en zaden. Deze Jan Lely had misvormde voeten. Toch maakte hij graag lange wandeltochten, naar plaatsen waar iets bijzonders gebouwd werd.
Op school was Cornelis Lely goed in technische vakken. Van literatuur hield hij niet. Hij viel in slaap bij de lessen van de legendarische meester Doorenbos, die Verwey, Kloos en Perk tot hun beweging van Tachtig zou inspireren.
Aan de Polytechnische School in Delft werd hij lid van clubjes en genootschappen. Hij deed mee aan maskerades en lollige toneelopvoeringen. In 1875 werd hij tweede met sabelvechten op een feest van een gymnastiekvereniging. Altijd ging hij op tijd naar bed.
Lely trouwde met een meisje dat acht jaar jonger was dan hij. Deze Mies van Rinsum was de zus van de vrouw van zijn broer. Zij was veertien toen hij haar op de brui- loft van zijn broer ontmoette. Hij kreeg kinderen, maar kon zijn gezin niet onderhouden. Noodgedwongen nam hij slechtbetaalde baantjes aan.
Midden in de nacht verrichtte hij nauwkeurigheidswaterpassingen voor de gemeente Amsterdam. Huis- waarts kerende kroeggangers maakten lol om die stijve figuur met bolhoed die onder een uitstaande parasol door een driepotige verrekijker tuurde. Hij publiceerde een nota over het slibgehalte in Nederlandse rivieren en ging bij een waterschap werken. Kort na zijn aantreden zijn vader aan. werd hij daar weer ontslagen. Berooid klopte Lely bij zijn vader aan.
In het Amsterdamse grachtenhuis van zijn vader studeerde Cornelis Lely op waterbouwkundige kwesties. Hij schreef verhandelingen over de Mississippi en de aanleg van het Suezkanaal. Het meest fascineerde hem het Zuiderzeevraagstuk. Eens moest die woeste zee getemd worden, zodat maagdelijk land voor moderne tijden zou kunnen ontstaan.
Vanaf de zeventiende eeuw fantaseerden waterbouwkundigen over drooglegging van de Zuiderzee. Lely bestudeerde de plannen van Opperdoes Alewijn (1866), Wenmaekers (1863), Kloppenburg en Faddegon (1848)
en Hendric Stevin (1667).
Stuk voor stuk waren deze ontwerpen technisch onuitvoerbaar gebleken. Lukraak hadden sommigen de Zuiderzee willen inpolderen, zonder een oplossing te vinden voor het slib en stroomwater uit de IJssel. Jan Lely moedigde zijn zoon aan. Hij adviseerde hem geen baan te nemen zolang de Zuiderzee niet ‘gedecideerd’ was.
‘Dat Cornelis Lely zich voor het Zuiderzeewerk heeft kunnen vrijhouden, zou een grote zegen blijken, niet alleen voor hemzelf, maar ook voor ons gehele volk,’ schreef de biograaf van Lely later. ‘Zonder de brede blik van Jan Lely, en zonder het vertrouwen dat deze in zijn zoon stelde, zou dit echter niet mogelijk zijn geweest, en wij kunnen hiervoor Jan Lely dan ook niet dankbaar genoeg zijn.’
In januari 1886 richtten de heren Buma en Van Diggelen de Zuiderzeevereniging op. Ze zaten in de Tweede Kamer en hadden zelf ook droogmakingsplannen gepresenteerd. Buma was eerst kaashandelaar geweest, Van Diggelen had in Zwolle een gaarkeuken opgericht. Ze wilden niet alleen de Zuiderzee maar ook de Waddenzee droogleggen. In hun plannen strekten de polders zich uit van Harderwijk tot Terschelling.
Jan Lely attendeerde Buma en Van Diggelen op zijn zoon. Op 20 september 1886 ontving Cornelis Lely een brief met het logo van de vereniging. Ze vroegen of hij technisch adviseur wilde worden.
In de zomer van 1887 maakte Lely per boot een verkenningstocht over de Zuiderzee. Er was niet veel rantsoen aan boord. De vereniging had weinig te besteden, op alles moest bezuinigd worden. Het schip, een loodsschokker, was beschikbaar gesteld door het departement van Marine.
Met een peilstok verrichtte Lely metingen. Hij onderzocht stromingen en getijden en maakte allerlei berekeningen. Hij sliep aan boord, de loodsschokker deinde zachtjes op de golven. De zee die hij bedwingen zou, hield zich koest die nacht.
In 1890 had de vereniging meer geld, er kon een stoomboot gehuurd worden. Lely stelde acht nota’s op, de laatste verscheen in 1892. In detail beschreef hij hoe de Zuiderzee het best drooggelegd kon worden. Voor alle dilemma’s, zoals de gevreesde slibbezinking in de IJsselmonding, bedacht hij een oplossing.
Het duurde tot 1918 voor het parlement akkoord ging met Lely’s plannen. De meeste partijen vonden ze te duur. ‘Wat zijn we nu eigenlijk aan het droogleggen, de Zuiderzee of de schatkist?’ zeiden tegenstanders. Na de zware storm van januari 1916, waarbij de Zuiderzee complete dorpen verzwolg, gingen veel parlementari\u00ebrs overstag. Het ministerie van Oorlog lag nog lange tijd dwars, een paar generaals waren bang dat het land door de nieuwe polders niet goed te verdedigen zou zijn.
Lely was intussen driemaal minister van Waterstaat geweest. Ook was hij een tijdje Kamerlid voor de libe- ralen, en gouverneur in Suriname. Daar kwam hij in conflict met een dronken Surinaamse ambtenaar en probeerde hij vergeefs een spoorlijn aan te leggen. ‘De geschiedenis leert ons, dat wij hier te doen hebben met een van de weinige gevallen, waarin Lely heeft misgetast,’ schreef de biograaf. Op 19 maart 1918 lichtte Lely zijn droogmakingsplannen in de Tweede Kamer toe. Hij had enkele stukjes karton meegenomen die hij op een landkaart plaatste. Na de goedkeuring door het parlement wapperden vlaggen op gemeentegebouwen van de grote Nederlandse steden. Eindelijk kon met de drooglegging worden begon- nen. Lely’s project werd het waterbouwkundige werk van de eeuw genoemd. ‘God schiep de wereld,’ schreef een Franse krant, ‘behalve Nederland, dat wordt ge- maakt door de Hollanders zelf.’
In 1926 maakte Lely met een select gezelschap een wandeling over de Afsluitdijk, die gedeeltelijk gereed was. Ineens begon het te regenen. Iedereen stapte in de bus, behalve Lely. Met grote passen bleef hij over de dijk lopen. In 1928 bekeek Lely vanaf een boot voor de laatste maal zijn vorderende levenswerk. Op 22 januari 1929 liep de schoonmaakster in Den Haag zijn studeerkamer binnen. Hij lag voor zijn bureau op de vloer. Allerlei ambtelijke commissies bogen zich na zijn dood over het naamgevingsvraagstuk. In de Wieringermeerpolder was meteen een gemaal naar Lely vernoemd. ‘Maar hiermede kan, omdat het voltooide werk meer dan twaalf gemalen zal omvatten, niet worden volstaan,’ schreef de Dienst der Zuiderzeewerken in 1951 in een brief aan de Directie Wieringermeer.
Na uitgebreid overleg, waarbij twee aardrijkskundige genootschappen werden geraadpleegd, stuurde de Zuiderzeeraad een brief naar de minister van Verkeer en Waterstaat. Met als advies ‘dat het hoofdcentrum der polders zeer goed naar Lely zou kunnen worden vernoemd, aangezien het als het ware de bekroning van Lely’s werk vormt.
Uit de brief blijkt dat sommige leden van de Zuiderzeeraad twijfelden. ‘Nog werd in het midden gebracht, dat wel een hoofdstad is ontworpen, maar dat nog moet worden afgewacht of deze zich volgens de verwachtingen zal ontwikkelen. Mocht dit niet het geval zijn, dan zou het minder gelukkig zijn Lely’s naam aan die stad te hebben verbonden.’ De minister twijfelde niet en keurde het voorstel goed.<\/p>\n\n\n\n
stem: joris van casteren<\/p>\n\n\n\n
titel: cornelis lely<\/p>\n\n\n\n
perspectief: in Lelystad doet Joris van Casteren verslag van zijn nieuwbouwjeugd. <\/p>\n\n\n\n
bron: Lelystad (2010, Prometheus)<\/p>\n\n\n\n
mopw: meerstemmige encyclopedie<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Cornelis Lely was een dikkige man met een puntbaard. Hij gaf zijn kinderen en kleinkinderen degelijke cadeaus. Lely kon een zware stoel aan \u00e9\u00e9n poot optillen en noten kraken in zijn hand. Soms maakte hij aan tafel een bouwwerk van borden en glazen, zonder dat er iets brak.Nooit zei Cornelis Lely iets onverstandigs. Hij hieldRead more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18,695,2007,4694,974],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imhd.nl\/log\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70491"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imhd.nl\/log\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imhd.nl\/log\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imhd.nl\/log\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imhd.nl\/log\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=70491"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.imhd.nl\/log\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70491\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":70497,"href":"https:\/\/www.imhd.nl\/log\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70491\/revisions\/70497"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imhd.nl\/log\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=70491"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imhd.nl\/log\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=70491"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imhd.nl\/log\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=70491"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}