{"id":63409,"date":"2018-06-18T04:04:14","date_gmt":"2018-06-18T04:04:14","guid":{"rendered":"http:\/\/www.imhd.nl\/log\/?p=63409"},"modified":"2020-07-30T14:46:07","modified_gmt":"2020-07-30T14:46:07","slug":"my-own-private-wikipedia-appel-30","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imhd.nl\/log\/my-own-private-wikipedia-appel-30\/","title":{"rendered":"my own private wikipedia: appel (30)"},"content":{"rendered":"\n

Avec une pomme, je veux \u00e9tonner Paris!<\/em><\/p>\n\n\n\n

Uitweg en \u2018inweg\u2019? Ontvangst- en uitzendapparatuur? Iemand met een heel indringende blik, een appelkenner par excellence, kan ons dit vast verduidelijken. Ook nu leggen we de po\u00ebzie even opzij. Terwijl ik het voortdurend over po\u00ebzie heb, natuurlijk. Daar hoef je echt niet expliciet aan te denken, dat komt vanzelf. We gaan wel een stap verder: het uitzicht wordt geschilderd, het wordt \u2013 hou je vast! \u2013 kunst. Daarom reizen we naar Aix-en-Provence, waar we de vader van alle modernen, Paul C\u00e9zanne (1839\u20131906), aantreffen. <\/p>\n\n\n\n

Aan de Franse kunstenaar \u00c9mile Bernard (1868\u20131941), een haast dertig jaar jongere collega-schilder en auteur, schreef hij in 1904 dat je moet trachten alles wat je voor je hebt, binnen te dringen.\u2018Aan de charme, de bekoring, de betovering van de wereld is de dichter verplicht. Wanneer we de wereld niet langer benoemen, verstoot hij ons en blijven we achter met lege retoriek, met een holle klank,\u2019 drukt Adam Zagajewski ons op het hart. Dit is wat Paul C\u00e9zanne ook steeds ter harte heeft genomen. Eindeloos lang kon hij observeren voor er eindelijk een paar penseelstreken op het doek werden gezet. Of het nu om een portret, een landschap of een stilleven ging, hij keek met een enorme intensiteit. Indringend, letterlijk binnendringend in de dingen.<\/p>\n\n\n\n

Maar kijk eens wat een belangrijk verschil met foto\u2019s hier geopenbaard wordt: foto\u2019s geven een fractie van een seconde weer terwijl de kunstenaar een beeld maakt dat de culminatie is van dagenlang, wekenlang en bij vele kunstenaars zelfs jarenlang kijken naar \u00e9\u00e9n onderwerp. <\/p>\n\n\n\n

Niet moeilijk te begrijpen dat dit om een welwillende respons van de toeschouwer vraagt. Een kijkgerichtheid. Een kleurgevoeligheid. Een ongedwongen concentratie. Inzoomen.\u2018In het gewone leven besteden we niet veel tijd aan het kijken naar dingen of naar de natuur of naar mensen, maar schrijvers doen dat wel. Het is wat literatuur gemeen heeft met schilderen, tekenen en fotograferen. Je zou kunnen zeggen, in navolging van John Berger, dat burgers slechts zien, terwijl kunstenaars kijken,\u2019 aldus de criticus James Wood (1965). Hij wijst er ook op dat \u2018gebrek aan scherpte een bij uitstek kleinburgerlijke, westerse aandoening is\u2019. Hij noemt dat heel accuraat onze \u2018dommelende aandacht\u2019. \u2018Door afstompende gewoonten, of luiheid, een gebrek aan nieuwsgierigheid, door haast, kijken we niet meer naar dingen.\u2019 \u2018Kijken is redden, terugwinnen; het leven redden van zichzelf.\u2019 <\/p>\n\n\n\n

Paul C\u00e9zanne is nukkig, achterdochtig, koppig, een eenzaat. En een schoolvriend van een van Frankrijks bekendste schrijvers toen, \u00c9mile Zola (1840\u2013 1902). Zijn passie is schilderen. Ook in zijn kunst wil hij uitdrukkelijk geen uiterlijk vertoon, geen academische opsmuk, geen vooroordelen, geen nabootsing. Hij zoekt een leven lang naar het innerlijk vertoon en tracht dat compromisloos uit te drukken. Niet voor niets wordt zijn kunst als een mijlpaal gezien, en wordt hij beschouwd als de grondlegger van de nieuwe stromingen die de tweede helft van de 19de en de hele 20ste eeuw zullen beheersen. Postimpressionisme en prekubisme, getekend Paul C\u00e9zanne.<\/p>\n\n\n\n

In de winter van 1869 leert hij in Parijs Hortense Fiquet kennen. Zij is 19, model en heeft een paar grote donkere ogen. Paul C\u00e9zanne is twaalf jaar ouder en verliefd. Zij gaan samenwonen en krijgen een zoon Paul. De portretten die hij van haar schilderde, zijn fenomenaal. In het appartement van de al even excentrieke als rijke Amerikaanse schrijfster Gertrude Stein (1874\u20131946) aan de Rue de Fleurus was Pablo Picasso een en al bewondering toen hij er een portret van Mevrouw C\u00e9zanne zag. \u2018C\u00e9zanne is mijn eerste en enige leermeester,\u2019 beweerde hij later.<\/p>\n\n\n\n

Hij was \u2018une sorte de bon dieu de la peinture,\u2019 voegt Henri Matisse, een andere regelmatige gast in Steins appartement, daaraan toe. Dit neemt niet weg dat toen de galerijhouder Ambroise Vollard in 1895 in Parijs een overzichtstentoonstelling van het werk van C\u00e9zanne organiseerde, het 20 jaar geleden was dat zijn werk voor het laatst was getoond. Typisch voor de eenzaat Paul C\u00e9zanne: hij reisde voor de uitzonderlijke gelegenheid niet eens naar Parijs.<\/p>\n\n\n\n

Die vastbeslotenheid om verder en dieper te kijken, \u2018le regard de C\u00e9zanne\u2019, om iets nieuws te ontwaren en te schilderen, of al schilderend nieuwe dingen te zien, is merkwaardig. \u2018Hij was de eerste schilder die zijn twee ogen gebruikte,\u2019 vertelt de Britse kunstenaar David Hockney (1937) aan Will Gompertz(1964), de auteur van het bekende Dat kan mijn kleine zusje ook. Al schrijvend worden ongelofelijk veel nieuwe dingen naar boven gehaald, die ik hier, gulzig als ik ben, bij elkaar wil brengen.James Wood verwijst in een artikel in The Guardian van 30 september 2006, 100 jaar na C\u00e9zannes overlijden, naar de door C\u00e9zanne bewonderde Gustave Flaubert (1821\u20131880). Deze wees zijn collega Guy de Maupassant (1850\u20131893) erop dat er \u2018in alles een deel is dat onontdekt is gebleven, daar we gewend zijn onze ogen te gebruiken helemaal naar de herinnering aan wat mensen v\u00f3\u00f3r ons hebben gedacht van datgene waar we naar kijken. Zelfs het kleinste ding heeft iets in zich dat nog onbekend is gebleven. Dat moeten we zien te vinden.\u2019 We zijn dus geneigd te kijken zoals de mensen voor ons dat al deden. En zo dacht Paul C\u00e9zanne er ongetwijfeld ook over. Hij zei tegen \u00c9mile Bernard dat we \u2018de natuur moeten zien zoals niemand haar ooit eerder heeft gezien\u2019. A new look, un nouveau regard, een nieuw paar ogen. Ook dit is iets dat de dienst uitmaakt wanneer we het over po\u00ebzie hebben: anders kijken, nauwlettend observeren, door andere ogen kijken.<\/p>\n\n\n\n

Bij C\u00e9zanne ging het niet alleen om wat we zien, maar tevens om hoe we zien. Hij keek vanuit meer dan \u00e9\u00e9n hoek naar zijn onderwerp. Hij redeneerde: de mensen hebben twee ogen, en het linker ziet niet precies wat het rechter ziet (hoewel onze hersenen de twee beelden laten versmelten). \u2018Toen C\u00e9zanne onderzocht hoe hij appels kon schilderen, ging het hem niet zozeer om de natuur van vruchten als wel over de natuur van het kijken.\u2019<\/p>\n\n\n\n

De scherpe geest van Samuel Taylor Coleridge komt ons opnieuw te hulp wanneer hij William Wordsworths po\u00ebtische bedoeling eenvoudig en doeltreffend verwoordt: \u2018Meneer Wordsworth anderzijds, stelde zich tot doel de bekoring van het nieuwe aan alledaagse dingen te geven, en een gevoel analoog met het bovennatuurlijke aan te wakkeren, door de aandacht van de geest te laten ontwaken uit de lethargie van de gewoonte, en het te richten naar de lieflijkheid en het wonderlijke van de wereld voor ons.\u2019 Je merkt hoe gelijklopend dit klinkt met het voorgaande. \u2018The lethargy of custom\u2019, de onverschilligheid van de gewoonte, wil het kunstwerk doorbreken. Waar vaak wordt gedacht dat een gedicht dient om je in slaap te wiegen, merken we nu dat het eerder dient om je wakker te schudden.<\/p>\n\n\n\n

De schilderijen van C\u00e9zanne helpen daarbij. Alle kunst helpt daarbij: \u2018De schilder is zich ervan bewust dat alleen de kunstenaar in staat is de wijze waarop de mens naar de dingen kijkt, te vernieuwen,\u2019 schrijft dichter en kunstcriticus, de Italiaan Alfonso Gatto (1909\u20131976), in een inleiding bij een boek over C\u00e9zanne . En dat C\u00e9zanne \u2018de impressie duurzaam wilde maken\u2019. En hij verwijst naar de Italiaanse dichter Giacomo Leopardi (1798\u20131837), die ooit zei dat hij niet \u2018nog verder tot de dingen kon binnendringen\u2019. Indringen en uitdrukken, indruk en uitdruk, de wisselwerking houdt nooit op.De essentie wilde hij vatten, het landschap, niet zomaar een landschap, de berg, niet zomaar een berg, \u2018la montagne de C\u00e9zanne\u2019, de Mont Sainte-Victoire, die hij talloze malen schilderde, liefst om zes uur in de namiddag, \u2018l\u2019heure de C\u00e9zanne\u2019. Altijd opnieuw en altijd op zoek naar het wezenlijke. En daarbij hoort ongetwijfeld \u2018le doute de C\u00e9zanne\u2019. Zijn schilderen is een vertwijfelde zoektocht,\u2019 schrijft Paul Depondt, die ook verwijst naar een vaak herhaald citaat van Paul C\u00e9zanne: \u2018Het belangrijkste is het modelleren.’ <\/p>\n\n\n\n

Je zou het zelfs geen modelleren mogen noemen, maar moduleren.<\/p>\n\n\n\n

modelleren: 1 boetseren, vormen; 2 in het klein voorstellen, syn. navormen moduleren: 1 met gepaste stembuiging spreken, voordragen; 2 (muz.) van de ene toonsoort in de andere (doen) overgaan; 3 de draaggolven van radiozenders op zodanige wijze in sterkte veranderen, dat ze de overbrengers worden van een in karakter onvervormde geluidsenergie; \u2026<\/p>\n\n\n\n

Overgaan naar een andere toonsoort, een nieuwe toonaard ontwikkelen \u2013 als dit al niet een mooie definitie van kunst is! \u2013 die op haar beurt een nieuwe zienswijze genereert. Vormen, tonen, intensifi\u00ebren. En daar staan heel veel mensen raar van te kijken. Een stap in de goede richting zetten we wanneer we toegeeflijk constateren: \u2018Zo had ik het nog niet bekeken.\u2019 Ook C\u00e9zanne werd gek verklaard door zij die nooit twijfelen. Tijdens haar Nobelprijsrede De dichter en de wereld windt Wis\u0142awa Szymborska er geen doekjes om. Zij verheft de \u2013 c\u00e9zanneske \u2013 twijfel tot het hoogste goed, tot de motor van elke vooruitgang. Ik geef meteen een langer fragment omdat het zo duidelijk en primordiaal is, en een mooie verklaring biedt voor waar het allemaal vandaan en op aankomt:\u2018Wat inspiratie ook moge zijn, ze ontstaat uit een ononderbroken: \u201cIk weet het niet.\u201d (\u2026) Beulen, dictators, fanatici en demagogen houden ook van hun job, maar\u2026zij \u201cweten\u201d. Zij weten, en wat ze ook weten, het is genoeg voor eens en voor altijd. Ze willen hier verder niets aan toevoegen, want dat zou de kracht van hun argumenten ondermijnen. Elke kennis die niet naar nieuwe vragen leidt, sterft gauw uit: die kan de gepaste temperatuur die nodig is om het leven te ondersteunen niet onderhouden.<\/p>\n\n\n\n

Daarom schat ik die kleine zin \u201cIk weet het niet\u201d zo hoog in. Hij is klein, maar vliegt met krachtige vleugels. Hij verruimt onze levens om de ruimtes binnen onszelf te bevatten, evenals die ruimtes erbuiten waarin onze aarde rondhangt. (\u2026) <\/p>\n\n\n\n

Dichters die authentiek zijn, moeten \u201cIk weet het niet\u201d blijven herhalen. Elk gedicht is een poging om op deze verklaring een antwoord te geven. Maar zodra het eindpunt wordt gezet, begint de dichter te aarzelen, realiseert hij zich dat dit antwoord slechts tijdelijk is en absoluut ontoereikend. Dus blijven de dichters almaar proberen, en vroeg of laat worden hun opeenvolgende resultaten van hun eigen ontevredenheid met een grote paperclip bij elkaar gevoegd en door literaire historici hun oeuvre genoemd.<\/p>\n\n\n\n

De wereld \u2013 wat we er ook van mogen denken als de angst ons bekruipt, stilstaand bij de weidsheid ervan en bij onze eigen onmacht, of wanneer we verbitterd zijn om zijn onverschilligheid voor het individuele lijden van mensen, van dieren, en misschien zelfs van planten\u2026 wat we ook mogen denken van dit onmetelijk theater waarvoor we tickets hebben gereserveerd, maar tickets die een belachelijk korte tijdspanne garanderen, gebonden aan die twee willekeurige data; of wat we verder nog allemaal mogen denken van deze wereld \u2013 hij is verbazingwekkend.<\/p>\n\n\n\n

\u201cVerbazingwekkend\u201d echter is een benaming die een logische valstrik inhoudt. We zijn verbaasd, uiteindelijk, door dingen die afwijken van een welgekende en wereldwijd aanvaarde norm, van iets duidelijks waar we mee vertrouwd zijn geraakt. Het punt is nu dat die duidelijke wereld er niet is. Onze verbazing bestaat in se en is niet gebaseerd op de vergelijking met iets anders. Toegegeven, in dagelijkse gesprekken waarin we niet elk woord afwegen, gebruiken we allen termen als \u201cde gewone wereld\u201d, \u201chet gewone leven\u201d, \u201cde normale gang van zaken\u201d\u2026 <\/p>\n\n\n\n

Maar in de taal van de po\u00ebzie, waar elk woord wordt gewogen, is er niets gewoon of normaal. Niet \u00e9\u00e9n steen en niet \u00e9\u00e9n wolk erboven. Niet \u00e9\u00e9n dag en niet \u00e9\u00e9n nacht die daarop volgt. En boven alles, niet \u00e9\u00e9n bestaan, niet \u00e9\u00e9n bestaan van wie dan ook in deze wereld. Het ziet ernaar uit dat dichters altijd een hoop te doen zullen hebben.\u2019<\/p>\n\n\n\n

Niet \u00e9\u00e9n Hortense, niet \u00e9\u00e9n Mont Sainte-Victoire, niet \u00e9\u00e9n appel. Paul C\u00e9zanne zoekt niet het mooiste hoekje, het effect, de romantische zucht. Hij dicht. Dit inzicht keert keer op keer terug in de kunstgeschiedenis. Een initi\u00eble verwondering is essentieel, de durf, een ontwapenende moed, de paradox.<\/p>\n\n\n\n

En als je eenmaal begint te vertellen, duiken andere belangrijke zaken op die je graag nog wilt toevoegen. Op de Salon d\u2019Automne van 1907 worden 56 werken van Paul C\u00e9zanne tentoongesteld. Naast de schilders Pablo Picasso, Georges Braque en Henri Matisse is ook Guillaume Apollinaire (1880\u20131918) een ge\u00efnteresseerd bezoeker. Een andere dichter is hier niet weg te denken, ik bedoel Rainer Maria Rilke, die maar niet ophoudt over deze schilder in de brieven aan zijn vrouw, de kunstenares Clara Westhoff (1878\u20131954); die niet ophouden kan over de kleuren, de nieuwe zienswijze, letterlijk ook. Nog nooit is zo duidelijk zichtbaar gemaakt, meent Rilke, \u2018hoezeer het schilderen zich tussen de kleuren voltrekt, hoe men ze volstrekt alleen moet laten, opdat ze zich over en weer tegen elkaar uitspreken\u2019. \u2018Er bestaat een logica van de kleuren. Een schilder moet haar volgen, en niet de logica van de hersenen,\u2019 beweert Paul C\u00e9zanne zelf. Of met andere woorden: Rilke heeft heel goed gekeken. Hij begrijpt de kleuren.<\/p>\n\n\n\n

Er bestaat een logica van de woorden. Een dichter moet haar volgen, en niet louter de logica van de hersenen.<\/p>\n\n\n\n

De Britse schilder Lucian Freud (1922\u20132011), kleinzoon van, juist ja, en zowat de beroemdste schilder van portretten en naakten van de 20ste eeuw, bevestigt C\u00e9zannes indruk: \u2018Volgens mij is de verf de persoon. Mijn werk gaat niet over personen, maar over verf.\u2019 Typisch Lucian Freud: zowel vlees als verf vertoont littekens. De schilder toont de mens in al zijn onvolmaaktheid. Hij legt een ziel bloot. (Daar heb je haar weer!) Met alle rimpels, spataders, penissen, hangbuiken en ontstoken teennagels van dien. \u2018Ik schilder wat ik zie, niet wat jullie willen dat ik zie,\u2019 luidde zijn commentaar daarover, en op die manier loopt hij in het voetspoor van de Proven\u00e7aalse meester en ook wel in dat van zijn grootvader, die een scherp oog had voor de littekens.<\/p>\n\n\n\n

C\u00e9zannes schilderijen zijn een keerpunt voor Rilke. Hij herkent de \u2018eigenaardigheid\u2019 ervan omdat ze tegemoet komt aan een eigen ziens- of schrijfwijze die hij in die periode ontwikkelt. Het intens objectief observeren was meer een kwestie van afleren, het schilderij en\/of het gedicht losmaken van de vertrouwde inhoud of de vertrouwde context en\/of de vertrouwde weergave. De Franse filosoof Maurice Merleau-Ponty (1908\u20131961), een waarnemer bij uitstek, had het \u2018over C\u00e9zannes objectieve blik die alle esthetische vooroordelen had afgeworpen\u2019. Denk opnieuw aan wat Flaubert tegen Guy de Montpassant had gezegd. De beeldhouwer Auguste Rodin (1840\u20131917) \u2013 Rilke fungeerde een tijdje als diens secretaris en schreef een monografie over hem \u2013 had hem eerder al op dit spoor gebracht. Rilke schrijft nu wat hij zijn Dinggedichte noemt en die verschijnen in zijn Neue Gedichte. De dialoog tussen dichter en ding tot een feit maken, wil hij. Hij gaat uit van een plant, een dier\u2026 De panter is misschien wel het beroemdste van deze reeks. Het is meer dan een impressie. Het ding wordt kunstding. Geniet mee:<\/p>\n\n\n\n

De panter<\/p>\n\n\n\n

In de Jardin des Plantes, Parijs<\/p>\n\n\n\n

Zijn blik is van het langsgaan van de stangen zo moe geworden dat hij niets meer ziet. Wel duizend stangen houden hem gevangen en meer dan duizend stangen is er niet.<\/p>\n\n\n\n

De zachtheid van zijn lenig sterke pas
die steeds de allerkleinste kring beschrijft, is als een dans van kracht rondom een as waarin een machtig willen is verstijfd.<\/p>\n\n\n\n

Niet vaak meer trekt het scherm voor zijn pupillen
geluidloos op \u2013 , <\/p>\n\n\n\n

Dan gaat een beeld erdoor naar binnen, glijdt door het van spanning stillelijf naar zijn hart \u2013 en gaat teloor.<\/p>\n\n\n\n

C\u00e9zanne moest helemaal opnieuw beginnen, beweert Rilke. En dat wil hij evenzeer. \u2018Het moet mogelijk zijn om je hand op de aarde te plaatsen zoals de eerste mens dat ooit had gedaan.\u2019 En dan heb je natuurlijk ook nog \u2018les pommes de C\u00e9zanne\u2019.<\/p>\n\n\n\n

Verbazingwekkend, vindt Paul C\u00e9zanne, en hij trapt uiteraard niet in de \u2018logische val\u2019 waarvoor Wis\u0142awa Szymborska eerder waarschuwde.<\/p>\n\n\n\n

In april 1914 verhuist Leo Stein (1872\u20131947), Gertrudes broer, naar Settignano in de buurt van Firenze. De beroemde kunstverzameling wordt om die reden tussen broer en zus verdeeld. In een brief hierover schrijft Leo: \u2018De appels van C\u00e9zanne zijn uitzonderlijk belangrijk voor mij, niets kan in de plaats ervan worden gesteld\u2019 en hij biedt zijn zuster aan dat zij in ruil de Picasso\u2019s mag houden.<\/p>\n\n\n\n

Toen de Britse econoom John Maynard Keynes (1883\u20131946) in 1918 een klein stilleven van C\u00e9zanne mee naar Engeland nam, het eerste van vier die hij in zijn bezit zou krijgen, was de bekende kunsthistoricus Roger Fry (1866\u20131934) er helemaal weg van. Virginia Woolf schreef: \u2018Roger raakte bijna buiten zinnen… Nooit eerder zag ik hem zo in vervoering. Stel je ons maar eens voor wellustig starend naar die appels.\u2019 De Bloomsburyleden die zich verlustigden in C\u00e9zannes appels waren naast Keanes en Fry, Virginia Woolf zelf en haar zuster, de kunstschilder Vanessa Bell (1879\u20131961), een tijdje Roger Fry\u2019s minnares. Roger Fry is iemand die je graag had willen ontmoeten. Zijn neus en zijn enthousiasme voor kunst worden door een paar Britse literaire dames geprezen, die op hun beurt mijn bewondering krijgen, Virginia Woolf, die zijn biografie schreef en, recenter, Jeanette Winterson: \u2018Wat Fry\u2019s boeken vooral zo bijzonder maakt is zijn enthousiasme. Hij vindt niets saai. Zijn houding van levens- en kunstgenieter zonder valse schaamte ten opzichte van emoties en schoonheid was precies wat ik nodig had.\u2019 Zo verwoordt Virginia Woolf het in haar dagboek, een paar dagen na zijn begrafenis, Roger Fry stierf kort na een val in zijn huis in Londen: \u2018Waardig en oprecht en groot \u2013 large sweet soul \u2013 hij bezat iets wijs en muzikaals \u2013 en verder zijn vrolijkheid en het feit dat hij zo afwisselend, vrijgevig en nieuwsgierig heeft geleefd. Daar moest ik aan denken.\u2019  Elke mens zou op zoek moeten gaan naar zijn Roger Fry: een nieuwsgierige open geest die je enthousiast maakt voor kunst of voor po\u00ebzie in het bijzonder. Elke mens zou een flinke dosis \u2018Roger Fry\u2019 in zich moeten hebben, zou dit vervolgens moeten leren te ontwikkelen en overdragen aan de jeugd.<\/p>\n\n\n\n

\u2018Avec une pomme, je veux \u00e9tonner Paris!\u2019 zei Paul C\u00e9zanne tegen de kunstcriticus Gustave Geffroy (1855\u20131926). Van \u00c9mile Zola kreeg hij ooit als dank een mand appels cadeau, nadat Paul C\u00e9zanne zijn iets jongere schoolkameraad te hulp was gesneld bij een pest- en vechtpartij op de speelplaats van het Coll\u00e8ge Bourbon in Aix.\u2018<\/p>\n\n\n\n

C\u00e9zanne ontwrichtte het perspectief in zijn stillevens. C\u00e9zanne brengt het stilleven tot een zodanige hoogte dat de dingen die van buiten dood lijken, van binnen levend worden. Hij behandelt ze als mensen omdat hij in alles het innerlijke leven ziet.\u2019 Het zijn stillevens die op wonderlijke wijze genoeg aan zichzelf hebben, aldus Rilke. Zijn appels verschijnen eerst in de jaren zeventig van de 19de eeuw, maar daarna keren ze steeds vaker terug, steeds anders gekleurd, netjes naast elkaar of door elkaar, van geel tot vuurrood. Honderden appels heeft hij geschilderd. Hij bekeek ze van boven, van onder, van links, van rechts, vanbinnen, vanbuiten… Hij keek en keek en dacht daarbij, en door die specifieke creatieve kronkel ontstond het schilderij. Kijken is een hele gebeurtenis. Paul C\u00e9zanne vernieuwde het kijken.<\/p>\n\n\n\n

De tafel waarop de appels liggen \u2013 liggen?! \u2013 raakt haar evenwicht kwijt, de appels rollen naar de kijker toe, recht in zijn oogappel. Meer nog, hij wil er geen mooie, reeds gekende voorstelling van maken, dat is, vindt hij, denk ik, te goedkoop, dat verkoopt te gemakkelijk. Ik denk dat hij van vooraf aan wilde beginnen. Net of nog niemand ooit een appel had geschilderd, net of niemand ooit een appel had gezien.<\/p>\n\n\n\n

Hij is de schilder van de essentie. Wis\u0142awa Szymborska is de dichter van de essentie. Zij leert in de gewoonste dingen het ongewone te zien en ook omgekeerd. \u2018De realiteit,\u2019 zegt zij in haar toespraak naar aanleiding van de Goetheprijs in 1991, \u2018is de meest fantastische bron van inspiratie en bovendien de onuitputtelijkste. Het podium van de realiteit is zeer ruim en alle rekwisieten zijn interessant: van een korreltje zand of een druppel regen tot kosmische fenomenen.\u2019<\/p>\n\n\n\n

Philip Larkin zegt het zo: \u2018I don\u2019t want to transcend the commonplace, I love the commonplace, I lead a very commonplace life. Everyday things are lovely to me.\u2019 (Ik wil het alledaagse niet verheffen, ik houd van het alledaagse, ik leid een heel alledaags leven. Alledaagse dingen zijn heerlijk voor mij.)<\/p>\n\n\n\n

James Wood ziet vandaag een wereld \u2018waarin dingen, voorwerpen en ervaringen op zinloosheid afkuieren. In zo\u2019n wereld is het de taak van de schrijver het avontuur te redden uit de klauwen van deze langzame verdwijning: om betekenis, kleur en leven terug te geven aan de gewoonste zaken.\u2019  <\/p>\n\n\n\n

Daarom onder meer is kunst onberekenbaar. Niet uit te tellen, met geen enkel precisieinstrument te bepalen hoeveel ze wel waard is. Wis\u0142awa Szymborska is om meer dan \u00e9\u00e9n reden een zus van Paul C\u00e9zanne.Opnieuw roep ik Samuel Taylor Coleridge ten tonele. Zijn klare kijk is zo niet onontbeerlijk, dan toch erg verrijkend. Hij doet bij de lezer (de kijker, de luisteraar) een beroep op \u2018that willing suspension of disbelief for the moment, which constitutes poetic faith\u2019. \u2018Die bereidwillige, welbewuste opschorting van ongeloof\u2019. Een bede om je grenzen te verleggen, om het fantastische toe te laten, te aanvaarden, om andere premissen dan die van de louter realistische tekening of beschrijving aan te nemen.<\/p>\n\n\n\n

\u2018Daardoor ontstaat po\u00ebtisch geloof.\u2019 En dat verzet bergen. Dat vervangt het hert met groot gewei, de openhartige zigeunerin, de kerktoren bij zonsondergang\u2026 met alle respect voor herten, geweien, bossen, zigeunerinnen, kerktorens en zonsondergangen overigens.<\/p>\n\n\n\n

Dat hangt C\u00e9zannes appels aan je muur, Picasso\u2019s Les demoiselles d\u2019Avignon<\/em>, Pollocks Autumn Rhythm: Number 30<\/em> of Mondriaans Victory Boogie Woogie<\/em>. Maar evenzeer leert het je beter kijken naar Rembrandt en Rubens, naar Breughel en Bosch, naar David en Da Vinci.<\/p>\n\n\n\n

Kunst is een blikopener.<\/p>\n\n\n\n

stem: ivo van strijtem
perspectief: c\u00e9zanne, appelkenner par excellence, vader van alle modernen, \u2018avec une pomme je veux \u00e9tonner Paris!\u2019
titel: vader van alle modernen
bron: iedereen dichter, po\u00ebzie is een manier van leven (2018)
mopw: meerstemmige encyclopedie<\/a> \/ appel<\/a><\/small><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Avec une pomme, je veux \u00e9tonner Paris! Uitweg en \u2018inweg\u2019? Ontvangst- en uitzendapparatuur? Iemand met een heel indringende blik, een appelkenner par excellence, kan ons dit vast verduidelijken. Ook nu leggen we de po\u00ebzie even opzij. Terwijl ik het voortdurend over po\u00ebzie heb, natuurlijk. Daar hoef je echt niet expliciet aan te denken, dat komtRead more »<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3846,114,2007,3847,974],"tags":[3844,3828,3829,3830,3842,496,3845,2044,3843],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imhd.nl\/log\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/63409"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imhd.nl\/log\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imhd.nl\/log\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imhd.nl\/log\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imhd.nl\/log\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=63409"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.imhd.nl\/log\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/63409\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":64159,"href":"https:\/\/www.imhd.nl\/log\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/63409\/revisions\/64159"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imhd.nl\/log\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=63409"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imhd.nl\/log\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=63409"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imhd.nl\/log\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=63409"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}